Gedragsontwikkeling vraagt om meer dan luisteren en begrijpen
Je organiseert een training omdat je wilt dat mensen er iets mee doen. Dat nieuwe inzichten niet alleen worden begrepen, maar ook zichtbaar worden in gedrag. In gesprekken. In samenwerking. Op de werkvloer.
Maar hoe weet je vooraf of een training effectief gaat zijn? Een bruikbaar kompas is de leerpiramide van Bales. Dit model laat zien dat leren pas echt beklijft als deelnemers actief betrokken zijn. In dit artikel lees je hoe de leerpiramide werkt en hoe wij bij Croan de achterliggende principes toepassen om het leerrendement van onze trainingen te vergroten.
Leerpiramide van Bales: wat is het en hoe werkt het?
De leerpiramide van Bales laat zien dat actieve werkvormen, zoals doen, uitleggen, en oefenen meer leerrendement opleveren dan passieve vormen zoals luisteren en lezen. Het model is geïnspireerd op Edgar Dale’s Cone of Experience en op het principe dat ervaring en actie essentieel zijn om nieuw gedrag te ontwikkelen.
In de piramide zie je een opbouw van passief naar actief leren. Bovenin staan luisteren en lezen, onderin zelf doen en uitleggen aan anderen.
Vaak worden aan deze lagen percentages gekoppeld. Die cijfers moet je niet zien als harde wetenschap, maar als richtinggevend. Het kernprincipe blijft overeind: hoe actiever de betrokkenheid, hoe groter de kans op transfer en borging.
Waarom actiever leren beter werkt
Dat heeft alles te maken met hoe gedragsontwikkeling tot stand komt.
1. Fouten als brandstof voor leren
Ons brein leert door fouten te maken en bij te sturen. Actieve werkvormen creëren ruimte voor feedback, frictie en reflectie. Juist die combinatie zorgt voor verdieping en vergroot het handelingsrepertoire in de praktijk.
2. Sterkere neuroverbindingen
Door doen, nadenken en uitleggen ontstaan sterkere en meer verspreide neuroverbindingen. Dat maakt nieuw gedrag beter oproepbaar, vooral op momenten waarop spanning of complexiteit toeneemt.
3. Betekenis vóór informatie
Actieve vormen dwingen deelnemers tot betekenisgeving: Wat betekent dit voor míjn werk, mijn situatie, mijn casus? Betekenis is de lijm van het geheugen. Zonder die vertaalslag zakt informatie snel weg.
Van leerpiramide naar leerprincipes: zo doen wij het
Bij het ontwerpen van trainingen voor gedragsontwikkeling gebruiken we de leerpiramide van Bales niet als dogma, maar als denkkader. De achterliggende principes hebben we vertaald naar een aanpak die past bij onze visie en praktijk.
Die aanpak sluit aan bij ons ABC-model (Autonomie, Betrokkenheid en Competentie) en onze vaste werkwijze: analyseren, leren en verankeren.
Principe 1: Start met gedrag, niet met slides
We beginnen bij herkenbare werksituaties. Deelnemers stappen direct in een praktijkvoorbeeld en ervaren wat er gebeurt in het contact. Door te werken met echte casuïstiek en keuzevrijheid in situaties ontstaat eigenaarschap en betrokkenheid vanaf het begin.
Principe 2: Mensen leren beter in een veilige oefenomgeving
Gedragsverandering lukt alleen als fouten maken mag. We werken in kleine groepen, met korte oefenrondes en duidelijke kaders. Dat creëert psychologische veiligheid en vergroot de bereidheid om nieuw gedrag uit te proberen.
Principe 3: Leren in een vaste leerlus
We werken met een vaste leerlus van luisteren, samenvatten en doorvragen (LSD), gevolgd door doen, feedback en reflectie. Zo wordt gedrag stap voor stap versterkt.
Principe 4: Learning On The Spot (LOTS)
Met Learning On The Spot (LOTS) oefenen deelnemers in realistische situaties, vaak met een trainingsacteur die onderdeel is van de groep. Resultaat: hoge betrokkenheid, realistische leerspanning en directe transfer naar de werkvloer.
Principe 5: Uitleggen aan elkaar (teach-back)
Aan het einde van een onderdeel verwoorden deelnemers kort wat zij hebben geleerd en hoe zij dit gaan toepassen. Door het zelf uit te leggen, wordt het inzicht verdiept en verankerd.
Principe 6: Gericht en doelbewust oefenen
We oefenen met oplopende moeilijkheid en maken concreet wat er morgen zichtbaar anders moet zijn. Zo verschuift leren van begrijpen naar daadwerkelijk doen.
Van weten naar doen
De leerpiramide laat zien wat veel professionals in de praktijk al ervaren: begrijpen alleen is niet genoeg. Gedrag verandert pas wanneer mensen het mogen uitproberen, fouten mogen maken en samen terugkijken op wat er gebeurt.
Actief leren is daarmee geen extra werkvorm, maar een voorwaarde voor duurzame gedragsontwikkeling. Precies daar zit het verschil tussen een training die inspireert en een training die echt iets verandert.
Benieuwd wat actief leren voor jouw team kan betekenen?
Laat het ons weten. We denken graag met je mee over een aanpak die past bij jullie praktijk.
