Kenniscentrum » Managen & Leidinggeven

Verdraagzaamheid op de werkvloer: begrijpen zonder alles goed te vinden

Verdraagzaamheid op de werkvloer betekent: eerst begrijpen waarom een collega anders denkt of doet, en pas daarna oordelen. Maar betekent dat ook dat alles mag?

Nathan van Groenigen: Directeur, Eigenaar

Geschreven door:

4 min leestijd
Drie deelnemers lachen en praten met elkaar tijdens een bijeenkomst
Download Gesprekskaart

Verdraagzaamheid op de werkvloer vraagt om nieuwsgierigheid én duidelijke grenzen. Ontdek hoe je anders kunt kijken naar gedrag, ruimte geeft aan verschillen en elkaar aanspreekt op wat niet kan.

Waarom is verdraagzaamheid op de werkvloer zo lastig?

Geschreven door: Nathan van Groenigen

Misschien word ik ouder. Misschien wat milder. Of misschien begin ik me gewoon steeds meer te ergeren aan hoe makkelijk we elkaar tegenwoordig veroordelen.

De één is te links. De ander te rechts. Te woke. Te conservatief. Te gevoelig. Te direct. Te oud. Te jong.

We hebben overal een hokje voor. En zodra iemand erin past, hoeven we blijkbaar niet meer zo goed te luisteren.

Ik vind daar wat van.

We mogen verdomme wel wat liever zijn voor elkaar.

En nee, daarmee bedoel ik niet dat we allemaal hand in hand rond een kampvuur moeten gaan zitten en het voortdurend met elkaar eens moeten zijn. Sterker nog, wat zou dat ongelooflijk saai worden.

Maar een beetje meer verdraagzaamheid zou ons volgens mij een hoop ellende besparen. In de samenleving, maar minstens zo goed op de werkvloer.

Zeker in zorg, welzijn en sociaal ontwikkelbedrijven. Daar werken mensen met de meest uiteenlopende culturen, religies, seksuele oriëntaties en generaties samen. Dat maakt de werkvloer rijk. En soms ook behoorlijk ingewikkeld.

Verdraagzaam zijn is makkelijk zolang iemand denkt zoals jij. Het wordt pas lastig als iemand anders denkt, gelooft of leeft. En dat ook wil blijven doen.

Waarom hetzelfde gedrag iets anders kan betekenen

Stel: je legt een nieuwe collega iets uit en hij kijkt voortdurend naar beneden. Het irriteert je. “Kan hij me niet gewoon aankijken?”

Wat je niet weet: hij heeft van huis uit geleerd dat je iemand met meer gezag juist níet lang aankijkt. Voor veel mensen met autisme geldt weer iets anders: oogcontact kost zoveel energie dat ze je beter volgen als ze even wegkijken.

Jij vindt zijn gedrag onbeleefd. Hij denkt juist netjes te handelen. En dit is nog een relatief onschuldig voorbeeld.

Geloof, identiteit en humor: wanneer verschillen écht schuren

Het schuurt pas echt als een overtuiging of gewoonte de ruimte raakt die een ander krijgt om zichzelf te zijn.

Neem een medewerker die vanuit zijn geloof geen hand geeft aan vrouwelijke collega’s. Een vrouwelijke collega ervaart dat als onderscheid.

Of een collega die bij de lunch vertelt over zijn weekend met zijn man. Een ander laat weten dat homoseksuele relaties niet passen bij zijn geloof: “Die overtuiging mag ik toch hebben?”

Of een medewerker die voortaan met een andere naam en andere voornaamwoorden aangesproken wil worden. Een collega vindt dat ingewikkeld: “Waarom moet ík me daar nou aan aanpassen?”

En dan de ervaren collega die graag grappen maakt over anderen. “Je mag tegenwoordig ook niks meer zeggen.” Voor de één is het vertrouwde humor. Voor de ander is de lol er allang vanaf.

Hier vraagt verdraagzaamheid meer dan een vriendelijke glimlach.

Waarom we collega's zo snel beoordelen

Wat we normaal vinden, hebben we ergens geleerd: thuis, op school, van ons geloof of onze cultuur. De één spreekt een leidinggevende niet tegen, de ander denkt vanzelfsprekend kritisch mee. De één zegt in het overleg recht voor z’n raap wat hij vindt. De ander bespreekt onenigheid liever voorzichtig en onder vier ogen.

Toch beoordelen we anderen vaak vanuit onze eigen vanzelfsprekendheden. Voor we het weten, ligt ons oordeel klaar. Maar wat als jouw normaal helemaal niet de maatstaf voor iedereen hoeft te zijn?

Hoe blijf je nieuwsgierig als je het oneens bent?

Misschien heb je gelijk. Maar misschien ook niet. Dat besef heet intellectuele bescheidenheid: weten dat je overtuigingen niet altijd juist zijn. Je kunt ergens heilig van overtuigd zijn en tóch nieuwsgierig blijven naar iemand die er anders over denkt.

Dat is niet alleen sympathiek, het helpt ook. Onderzoek van Koetke en collega’s uit 2024 laat zien dat intellectuele bescheidenheid samenhangt met constructievere reacties op conflicten.

Het loont dus om je eerste oordeel even te onderzoeken. Bijvoorbeeld met deze vragen:

  • “Wat maakt dat jij hier zo anders naar kijkt?”
  • “Wat betekent dit voor jou?”
  • “Wat zie ik misschien over het hoofd?”

Soms blijk je gedrag verkeerd te hebben begrepen. Soms snap je beter waar iemands overtuiging vandaan komt. En soms blijf je het hartgrondig oneens. Ook dat is verdraagzaamheid: je hoeft het niet eens te worden om elkaar serieus te nemen.

Waar houdt verdraagzaamheid op?

Ik ben oké. Jij bent oké. Maar niet alles is oké. Verdraagzaamheid betekent niet dat je alles moet accepteren.

Je mag vanuit je geloof bepaalde overtuigingen hebben over relaties, maar dat geeft je niet het recht om collega’s vanwege hun seksuele oriëntatie ongelijk te behandelen.

Je mag traditionele opvattingen hebben over de rolverdeling tussen mannen en vrouwen, maar dat betekent niet dat je een vrouwelijke leidinggevende kunt weigeren.

En je mag directe communicatie belangrijk vinden, maar dat betekent niet dat je zonder gevolgen kwetsende opmerkingen kunt blijven maken.

We hoeven elkaars overtuigingen niet over te nemen. Maar we mogen wel van elkaar verwachten dat we gelijkwaardig samenwerken.

Daarom horen grenzen stellen en elkaar aanspreken bij verdraagzaamheid.

Niet vanuit: “Jij bent verkeerd, omdat je anders denkt.”

Maar vanuit: “Jij mag anders denken. Tegelijk spreken we samen af hoe we met elkaar omgaan.”

En soms betekent dat dat iemand zijn gedrag moet aanpassen, ook als zijn overtuiging niet verandert.

Wat levert verdraagzaamheid op?

Meer dan alleen een prettige werksfeer. Verdraagzaamheid draagt bij aan psychologische veiligheid. Onderzoek van Amy Edmondson laat zien dat teams waarin mensen fouten en een afwijkende mening durven te bespreken, meer leergedrag laten zien. In zo’n team leidt een verschil niet meteen tot irritatie of uitsluiting.

Juist in zorg, welzijn en sociaal ontwikkelbedrijven is dat van grote waarde, omdat de kwaliteit van samenwerking direct invloed heeft op de ondersteuning van anderen.

Verdraagzaamheid betekent dus niet dat we het altijd met elkaar eens zijn. Het is een manier om verschillen werkbaar te maken.

Zelf het gesprek aangaan met je team?

Download de gesprekskaart “Misschien heb je gelijk. Maar misschien ook niet.” Een oefening van 15 minuten voor je teamoverleg, over verschillen, begrip en grenzen.

Werk maken van een team waarin verschillen er mogen zijn?

Merk je dat verschillen in jullie team vooral leiden tot irritatie of stilte? Of weten leidinggevenden niet waar begrip ophoudt en een grens begint? Laat ons weten wat er speelt en we kijken samen welke oplossing het beste past.

info@croan.nl | 040-3685068

Lees ook:

Delen
Laatste

Artikelen

Een vrouw bespreekt gedrag met collega’s tijdens een sessie over feedbackstress en een gezonde aanspreekcultuur.

Feedbackstress: stop met feedback geven en begin met gedrag bespreken

Professionals werken samen tijdens een praktische oefening over sociaal ontwikkelbedrijven

Doelgroepmedewerkers begeleiden wordt complexer: wat vraagt dit van sociaal ontwikkelbedrijven?

Twee mannen bespreken bij een kop koffie de competenties van werkleiders in een lichte werkomgeving.

Welke competenties hebben werkleiders nodig voor hun veranderende rol?

Ontvang inzichten